Dierenartsenpraktijk Beilen,Eursingerweg 10,9411 BB Beilen,0593-522456

Nieuwsbrief Q-koorts

 

Uitgebreide informatie brief Q koorts

(bron: Gezondheidsdienst voor Dieren, 14 januari 2010)

Wat is Q-fever?
Q-fever of Q-koorts is een ziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. De letter Q komt van het woord ‘query' en van Queensland. Query betekent vraagteken en verwijst naar de vraagtekens die lange tijd rond deze aandoening heersten maar ook nu zijn niet alle vragen over deze ziekte beantwoord. Queensland in Australië is het gebied waar de ziekte voor het eerst bij slachthuispersoneel is vastgesteld in de jaren dertig van de vorige eeuw.

Welke verschijnselen veroorzaak Q-fever bij de mens?
Een besmetting met Coxiella burnetii, de verwekker van Q-fever, veroorzaakt in heel veel gevallen gelukkig geen verschijnselen. Als een besmetting wel problemen veroorzaakt gaat het in de meeste gevallen om milde, griepachtige verschijnselen. Bij een ernstiger verloop begint de ziekte meestal acuut met hoofdpijn en hoge koorts. Wanneer er ziekteverschijnselen optreden gebeurt dat gemiddeld twee tot drie weken na besmetting. Bij 20% van de mensen bij wie een infectie is vastgesteld, ontstaat een ernstige infectie meestal met longontsteking, soms met leverontsteking. Een laag percentage van de geïnfecteerden ontwikkelt een chronische infectie die gepaard kan gaan met ontsteking van de hartkleppen. Daarnaast is er een verhoogd risico voor zwangeren, mensen met hartklepafwijkingen en mensen met verminderde weerstand. Coxiella burnetii kan ook de oorzaak zijn van het chronisch vermoeidheidssyndroom.

Hoe vaak komt Q-fever bij mensen in ons land voor?
Tot 2007 kwamen in ons land elk jaar maximaal 20 gediagnosticeerde ziektegevallen bij de mens voor. Het werkelijke aantal lag waarschijnlijk veel hoger. In 2007 zijn bijna 200 ziektegevallen bevestigd, vooral in een gebied rond Herpen. Ongeveer 45% van die patiënten werd opgenomen in het ziekenhuis. In 2008 bedroeg het totale aantal bevestigde gevallen bij de mens in ons land duizend en de meeste gevallen kwamen voor in het zuiden van ons land. Ruim 20% van die patiënten werd opgenomen in het ziekenhuis. Op basis van het verschil in percentage ziekenhuisopnames tussen 2007 en 2008 mag worden verondersteld dat een deel van de toename in aantal gediagnosticeerde Q-fever gevallen wordt veroorzaakt door een toegenomen belangstelling voor deze aandoening.

Waar en hoe kun je Q-fever oplopen?
Mensen lopen een besmetting waarschijnlijk in de regel op door het inademen van besmet stof. Nageboorte, vruchtvliezen en vruchtwater van besmette dieren bevatten zeer veel bacteriën en een deel hiervan komt terecht in stro en mest in de stal. Onderzoek vindt plaats naar de mogelijke rol van mest en het uitrijden van de mest bij de overdracht van infectie. De bacterie kan vervolgens in de omgeving lang overleven en via besmet stof met de wind over betrekkelijk grote afstanden worden meegevoerd. We denken dat dit de meest waarschijnlijke besmettingsroute is voor de mens.

Hoe vaak komt Q-fever bij dieren in ons land voor?
De verwekker van Q-fever kan bij veel diersoorten voorkomen maar veroorzaakt bij dieren meestal geen problemen. Bij kleine herkauwers kan een infectie met Coxiella burnetii leiden tot abortus. Deze diagnose is in ons land in 2005 voor het eerst gesteld. Sinds die eerste gevallen zijn tot nu toe abortusproblemen vastgesteld bij twee schapenbedrijven en bij ruim twintig geitenbedrijven.

Kunnen mensen elkaar besmetten?
Q-fever wordt niet van mens op mens overgedragen. Mensen doen een besmetting waarschijnlijk in de regel op door het inademen van besmet stof.

Wat kan ik doen om Q-fever te voorkomen?
De bacterie wordt vooral uitgescheiden door aborterende schapen en geiten. Daarom doet u er goed aan om bij contact met deze dieren goede hygiëne in acht te nemen en bijvoorbeeld na contact uw handen goed te wassen. Omdat de bacterie door besmette dieren in grote hoeveelheden in de omgeving wordt gebracht en dan via stof over relatief grote afstand kan worden verspreid, biedt geen enkele maatregel 100% bescherming.
Q-fever is een beroepsziekte van vooral veehouders, dierenartsen, slachthuismedewerkers en mensen die werkzaam zijn in de wol- en leerindustrie. Op bedrijven met abortusproblemen bij dieren is hygiëne van belang en moet van het organiseren van ‘open dagen' worden afgezien. Zwangere vrouwen wordt geadviseerd om contact met schapen en geiten te vermijden tijdens en een paar weken na het lammeren, zeker als zich abortusproblemen op het bedrijf hebben voorgedaan.
De bacterie wordt inactief door pasteurisatie of koken. Aldus behandelde producten vormen dus geen enkel risico. Vooral kleine kinderen, ouderen, zwangeren en mensen met verminderde weerstand zouden het drinken van rauwe melk en het eten van  rauwmelkse producten moeten vermijden.

Welke maatregelen zijn er tot nu toe genomen om de blootstelling van de mens te verminderen?
Hoewel nog lang niet alles bekend is over de uitbraken van Q-fever bij mens en dier zijn de volgende maatregelen genomen om de uitscheiding van Coxiella burnetii te verminderen en daarmee het risico op blootstelling van de mens:

Welke dieren kunnen besmet zijn?
Herkauwers (schapen, geiten en koeien) zijn hoogstwaarschijnlijk een belangrijke bron van de ziekte voor de mens. Maar ook andere dieren zoals honden, katten, konijnen, duiven en andere vogels kunnen zijn besmet en een mogelijke bron van infectie zijn voor de mens. Dieren kunnen  besmettelijk zijn als zij de bacterie bij zich dragen en kunnen die dan met name rond en na de geboorte uitscheiden. Dit treedt vooral op als er sprake is geweest van een abortus die het gevolg was van een infectie met Coxiella burnetii. Wol kan ook langdurig besmettelijk zijn.

Wat zijn de verschijnselen van Q-fever bij dieren?
Het meest opvallende verschijnsel bij schapen en geiten is abortus. Daarbij kunnen ook tijdig dode of slappe lammeren worden geboren. Bij het rund komen na een besmetting in de regel geen verschijnselen voor.

Hoe raken dieren besmet?
Dieren worden besmet vanuit de omgeving als Coxiella burnetii daar voorkomt. Daarnaast kunnen teken mogelijk de ziekte overbrengen maar de rol van de teek in Nederland is niet met zekerheid bekend. Een dier kan met name in de aflamperiode veel kiemen uitscheiden vooral als zich abortusproblemen voordoen.

Hoe wordt de diagnose Q-fever bij schaap en geit gesteld?
Als bij een schaap of geit abortus optreedt, kan door middel van onderzoek van vrucht en nageboorte ( beide zijn dus  nodig) de diagnose worden gesteld. Daarnaast is op GD routine onderzoek mogelijk op antilichamen via tankmelk- of bloedonderzoek. Hiermee is vast te stellen of een dier een besmetting met Coxiella burnetii heeft doorgemaakt.
Het is  ook vast te stellen of een dier de verwekker uitscheidt, bijvoorbeeld met de melk . Dit  onderzoek wordt  bij de GD echter uitsluitend voor  onderzoeks projecten  uitgevoerd .

Is de ziekte meldingsplichtig bij dieren?
Ja, sinds 12 juni 2008 is Q-fever als besmettelijke dierziekte aangewezen door de minister van LNV. De meldplicht geldt voor melkgeiten en –schapen op bedrijven met een abortusprobleem. Deze meldplicht geldt ook voor dierenartsen. Verdere informatie kunt u vinden op de site van het ministerie van LNV ( www.minlnv.nl ).

Kun je dieren tegen Q-fever vaccineren?
Er is een vaccin tegen Q-fever beschikbaar wat gebruikt wordt bij niet drachtige dieren. Hiermee beschermd u het dier voor het komende jaar. Het is een vaccin wat in Australië bij kleine herkauwers maar ook bij mensen gebruikt wordt. Het 1 e jaar is een boostervaccinatie nodig om voldoende afweer te geven.

Is vaccinatie tegen Q-fever verplicht?
In het gebied met een straal van 45 km rond Uden, het gebied waar de vaccinatie vorig jaar vrijwillig was, aangevuld met het resterende grondgebied van de provincie Noord-Brabant is vaccinatie in 2009 verplicht voor bepaalde typen bedrijven. Vaccinatie is verplicht voor schapen en geiten op grotere melkschapen- en melkgeitenbedrijven met meer dan 50 dieren en op bedrijven met een publieksfunctie zoals  bijvoorbeeld kinder- en zorgboerderijen. Voor alle andere bedrijven is vaccinatie vrijwillig (zie opgave formulier).